Navigating the Dual Compliance Imperative: Labor Law and Judicial Interpretation in Federal Iraq vs. the Kurdistan Region (KRI)

Irak Federal Yetki Alanı ile Irak Kürdistan Bölgesi (IKB) genelinde faaliyet gösteren her işletme için istihdam yönetimi, önemli ve çoğu zaman hafife alınan bir hukuki karmaşıklık arz etmektedir. İşletmeler, uyumlu ve yeknesak bir insan kaynakları stratejisi olduğunu varsayamaz. Bunun yerine, iki ayrı yasama/yargı sistemi ve farklı yargısal yorum olasılıklarıyla karşı karşıya kalırlar; bu durum hem Irak hem de IKB bağlamında uzmanlaşmış hukuki bilgi gerektirir.

1. Mevzuat Çerçevesi:

Karmaşıklığın temeli, her bir bölgede iş sözleşmesi ilişkisini düzenleyen temel mevzuatta yatmaktadır:

Bir İK yöneticisi için kritik sonuç şudur: Federal Irak’ta faaliyet gösteren bir işletme için hazırlanan iş sözleşmeleri, iç yönetmelikler ve disiplin kuralları, IKB’de faaliyet gösteren bir işletme için yerel hukuki geçerliliği sağlamak amacıyla dikkatle gözden geçirilmeli ve uyarlanmalıdır.

2. Usuller:

Maddi iş hukuku bakımından farklılıklara rağmen, her iki yetki alanı da iş mahkemesi davalarının resmi yürütülmesinde 1969 tarihli 83 sayılı Irak Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nu uygulamaktadır. Bu ortak usul çerçevesi, bir davanın nasıl yönetildiği, açıldığı ve görüldüğü konusunda belirli bir aşinalık sağlar.

3. Yargısal Kavşak:

Çift yetki alanında faaliyet gösteren bir işletmenin karşı karşıya olduğu en önemli risk, en üst yargı düzeyinde ortaya çıkar. Irak’ta iki bağımsız nihai temyiz mercii bulunmaktadır:

1. Federal Yüksek Temyiz Mahkemesi (Bağdat’ta bulunmaktadır).
2. Irak Kürdistan Bölgesi Yüksek Temyiz Mahkemesi (Erbil’de bulunmaktadır).

Hiçbir mahkemenin diğeri üzerinde yetkisi bulunmadığından, belirsiz hukuki metinlere ilişkin yorumları zaman zaman farklılık gösterebilmektedir. Örneğin, 2015 İş Kanunu uyarınca kıdem tazminatının hesaplanmasına ilişkin Bağdat’taki bir temyiz kararı, 1987 İş Kanunu’nun uygulandığı ve IKB Temyiz Mahkemesi tarafından yorumlandığı Bölge’deki benzer bir dava açısından bağlayıcı olmayabilir.

Bu durum şu sonuçlara yol açmaktadır:

• Hukuki içtihatlar devredilebilir değildir: Bir bölgede bir iddiayı savunurken dayanılan hukuki içtihat, diğer bölgede bağlayıcı olarak güvenle ileri sürülemez.
• Öngörülebilirlik azalır: Her iki temyiz mahkemesinin güncel ve ince eğilimlerine hâkim deneyimli bir danışman olmaksızın, bir iş uyuşmazlığının sonucunu öngörme imkânı ciddi ölçüde azalır.

4. Çift Yetki Alanında Uyum İçin Stratejik Zorunluluklar:

Bu karmaşık ortamda başarıyla yol alabilmek için işletmeler, istihdam ilişkilerine stratejik ve deneyim odaklı bir yaklaşım benimsemelidir:

• Özelleştirilmiş Dokümantasyon: Her iş sözleşmesi, personel el kitabı ve disiplin politikası, çalışanın belirlenen çalışma yerine bağlı olarak ya 2015 tarihli Federal Kanun’a ya da IKB’de uygulanan 1987 Kanunu’na uyum sağlayacak şekilde titizlikle özelleştirilmelidir.
• Proaktif Danışmanlık: İK ve kurum içi hukuk ekiplerinin, özellikle farklılıkların belirgin olduğu alanlarda (örneğin fesih usulleri, izinler, belirli hak edişler) her iki yetki alanındaki temyiz mahkemelerinin yeni kararlarına ilişkin zamanında güncellemelere erişimi olmalıdır.
• Uyuşmazlık Çözüm Stratejisi: Her iş uyuşmazlığı, ilgili bölgesel mahkemenin kendine özgü usuli inceliklerini ve güncel yorum eğilimlerini öngören, özel olarak uyarlanmış bir strateji gerektirir.

Sonuç: Çift Yetki Alanı Uzmanlığının Vazgeçilmezliği

Bu parçalı hukuki yapıda, genel nitelikli hukuki tavsiyelere dayanmak, gerçekleşmesi kaçınılmaz ciddi bir uyum ihlalidir. Federal Irak ile Irak Kürdistan Bölgesi genelinde faaliyet gösteren bir işletmenin başarısı, hukuki danışmanının politikaları uyumlaştırırken yasama ve yargı sınırlarına saygı gösterme yetkinliğine tamamen bağlıdır.

Çift Yetki Alanı Uzmanlığına sahip bir hukuk bürosu, aşağıdakileri sağlamak için gerekli saha deneyimi ve derinliğini sunar:

• Yorum belirsizliğinden kaynaklanan riskleri azaltmak.
• Sorunsuz mevzuat uyumu yoluyla operasyonel sürekliliği sağlamak.
• Karmaşık yasal farklılıkları, Bağdat ve Erbil’de maliyetli ve zaman alıcı davalara karşı işletmeyi koruyan açık ve uygulanabilir İK politikalarına dönüştürmek.